Op een dag weet ik het zeker
de God die eens zo ver was
kijkt nu plots in mijn ogen
en geeft me zelfs zijn hand.
Als Hij dan zo dichtbij is
verheugt zich heel mijn wezen
kan ik alleen nog denken:
ik ben bij Hem, voor Hem altijd.
Heer Jezus, neem mijn leven
zodat die dag niet ver gelegen is
ontmoet mij in Uw liefde
juist nu ik hier nog ben.
Ontmoet mij God en kijk me aan
zodat ik vol vertrouwen
opnieuw in vrede uit mag gaan
over paden die U wijst.
© Niels van Donselaar
Op verschillende blogs (onder meer die van Jos Douma) woedt al geruime tijd een discussie (of zal ik zeggen: er is een gesprek gaande?) over het onderwerp – spiritualiteit/missie & gemeenteopbouw. Daarbij worden spiritualiteit en missie als twee aparte wegen neergezet. Voorstanders van het één roepen dan heel hard naar de voorstanders van het ander dat hun weg meer nadruk verdient. Deze discussie werd ook kort aangestipt bij het symposium Another World is Possible met Shane Claiborne. Ten onrechte wordt er een wig gedreven tussen spiritualiteit en missie. Het is niet het één of het ander. Tegelijkertijd kun je je dan afvragen: wat is belangrijker, A of B?
Jezus gaf als reactie op zo’n A-of-B-vraag altijd C als antwoord:
- God liefhebben boven alles en je naast als jezelf.
- Geef aan de keizer wat van de keizer is en geef aan God wat voor God is.
- Laten we aanbidden in Geest en waarheid, want zulke aanbidders zoekt de Vader
Ik vraag me af… Wat zou zijn C-antwoord zijn in deze kwestie? Zelf denk ik dat één van de antwoorden gevonden kan worden in de geschiedenis van Marta en Maria. Jezus definieert geen posities, maar opent deuren naar een nieuwe weg. Juist in zijn leven komt duidelijk naar voren wat het C-antwoord is in reactie op de vraag: draait het nu om spiritualiteit of om missie? Hij zocht de stilte om te bidden, bepaalde zijn agenda in samenspraak met de Vader en trok er dan op uit met hernieuwde kracht…
Het enige wat ik niet begrijp is: hoe hield Jezus het vol om een nacht te bidden en daarna vrolijk verder te leven? Een digitale sneeuwwitje-sticker voor degene die deze vraag kan verduidelijken!
Door het lezen van het boek ‘dragende delen’ van Eugene Peterson (een aanrader voor iedere pastor/geestelijk leider) werd ik getriggerd om na te denken over onze manier van bijbel lezen. Maar al te vaak vervallen we bij het lezen van dit wonderlijke boek in stereotypen. Peterson noemt er twee (de totempaal en de knuppel) en legt nadruk op het ‘luisteren naar de bijbel’. Zelf voeg ik daar nog enkele typeringen aan toe die ik bij mezelf of anderen tegen kom.
De bijbel als totempaal – we passen de juiste rituelen toe en zetten de bijbel op een bijgelovig voetstuk
Sommigen zeggen bijbeltje, anderen Bijbel. Weer anderen hebben het over de Heilige Schrift. In sommige kringen spreekt men over het Woord van God of het Woord des Heeren (oei!). Bij Ouweneel gaat het over de Telos… Allemaal hebben we een bepaalde benaming voor de bijbel. Die benaming zegt iets over onze benadering van de bijbel.
Wanneer we de bijbel benaderen als een heilig boek, plaatsen we haar op afstand. De bijbel is een groots, mysterieus, afgezonderd boek. Elk woord is gewogen en komt van God. Fouten kunnen niet in de bijbel zitten. Elke verwijzing naar de bijbel als boek ‘door mensen, voor mensen’ is uit den boze. Door deze benadering verliest de bijbel haar bemiddelende functie. De bijbel is in de eerste plaats een boek door mensen geschreven om te verhalen over Gods handelen met zijn volk. Ik geloof dat God op de een of andere manier begaan is geweest met die schrijvers, maar toch blijft dit boek een getuigenis van mensen.
Het erkennen van de bijbel als boek ‘voor mensen, door mensen’ geeft ons de lucht en ruimte om haar woorden in context te bezien. Ook de eigenheid van bijvoorbeeld de evangeliën blijven gewaarborgd. Zo voorkomen we dat we een dans rond de bijbel doen, zonder haar werkelijk te betrekken op ons hele leven.
De bijbel als verhaaltjesboek – we weten niets met zekerheid
Wanneer we deze lijn doortrekken en zeggen dat de bijbel een boek is ‘alleen voor mensen en door mensen’, dan slaan we de plank mijns inziens opnieuw mis. De bijbel is in haar spreken over God en mensen zo consistent en paradoxaal tegelijkertijd dat dit nooit alleen het werk van mensen kan zijn. Ook zou het vreemd zijn dat we een boek lezen over God, zonder dat die God daar in te vinden is.
Ik geloof dat tussen de regels van de bijbel door de adem van God voelbaar en hoorbaar is. Zoals Hij eens aanwezig was bij de mensen die de bijbel schreven, zo is Hij nog steeds aanwezig bij haar lezers. En telkens wanneer we met deze ogen kijken naar de bijbel vindt er een ontmoeting plaats. Dezelfde Geest die eens aanwezig was bij het schrijven van de intense woorden en verhalen van de bijbel is ook nu nog aanwezig om te ademen in ons leven en te herscheppen dat wat gebroken is.
Dus… de bijbel is een boek ‘voor mensen en door mensen’, maar tegelijkertijd is in alles wat we lezen de adem van Gods Geest te vinden. Als we de bijbel zo durven behandelen kunnen we wel eens voor verrassende ontdekkingen komen te staan!
De bijbel als handleiding – we volgen de instructies en principes op
Een heel andere benadering die we tegenkomen, is die van de bijbel als instructieboek of handleiding. We krijgen verkering of zoeken een baan, pakken de bijbel er bij en passen de principes toe die daar staan over het bepaalde onderwerp. Door het toepassen van die principes leven we heel praktisch met God. Moeilijke gedeelten in de bijbel laten we aan anderen over en complexe situaties vereenvoudigen we met een beroep op Gods grootheid en ondoorgrondelijkheid.
Door deze benadering van de bijbel te kiezen, wordt het een droog en wiskundig boek. Juist het levendige, de paradoxen van de bijbel hebben ons iets te zeggen. Door de woorden van de bijbel zo strak en stijf te behandelen doen we geen recht aan de complexiteit van de levens en karakters voor en door wie de bijbel geschreven is. Het leven is geen eenvoudige gebeurtenis waarbij altijd pasklare antwoorden te vinden zijn. Ook het leven met God of het volgen van Jezus is niet zo eenvoudig en eenduidig. De bijbel laat altijd ruimte voor paradox en verrassing. In de bijbel is plaats voor overwinning en voor lijden, voor ziekte en genezing, voor moord en vergeving, voor blijdschap en verdriet.
Natuurlijk is het belangrijk dat we discipline ontwikkelen in ons bestuderen en uitleven van de bijbel. En gelukkig staan er veel dingen in de bijbel over bidden, werken en discipel zijn. Maar telkens als we proberen de bijbel te vereenvoudigen tot een handleiding doen we geen recht aan haar originele en levendige karakter. Teksten plukken en thema’s benaderen kan, maar alleen binnen de context van de hele bijbel. Alleen met de hele bijbel als decor, zijn we in staat om afzonderlijke scenes en dialogen te bekijken zonder verstrikt te raken in simplisme.
De bijbel als knuppel – we weten hoe het zit
Een te systematische benadering van de bijbel heeft een extreme uitloper. Bij zo’n gestructureerde bijbelbenadering gebruiken we de bijbel als een grote knuppel. Op veel – zo niet alle – terreinen hebben we een mening klaar, met de bijbel in onze hand. Door op zo’n manier om te gaan met de woorden van de bijbel zijn we in staat ieder omver te slaan. We kiezen er immers voor om alles te weten, ongeacht wat de ander zegt.
Vaak kunnen we de bijbel alleen als knuppel gebruiken wanneer we veel verkeren in kringen van gelijkgestemden. Als we bereid zijn om de bijbel te lezen met mensen van verschillende achtergronden, zal de verleiding om de ander om de oren te slaan minder groot worden. Een dergelijke gemeenschappelijke behandeling van de bijbel vraagt kwetsbaarheid en moed. Soms moeten we een interpretatie maken van wat de bijbel zegt en er later weer op terugkomen. Andere keren moeten we een antwoord hebben, maar kunnen we alleen maar stamelen. Het is dus niet zo gemakkelijk om de bijbel niet als knuppel te gebruiken.
Als we precies weten hoe het allemaal zit, kan het zo zijn dat we opgesloten zitten in een burcht van dogma’s. Van daaruit bestoken we onze belagers die ons willen ‘aanvallen’ met hun kritiek. Laten we de bijbel liever zien als levende, dynamische stem waardoor God spreekt via mensen die met Hem leefden.
De bijbel als luisterboek – we luisteren naar wat God ons wil zeggen
Daarmee kom ik bij het punt van Peterson uit. Hij ziet de bijbel als een luisterboek en waarschuwt ons dat we het verleerd zijn om te luisteren. We lezen. En juist dat lezen is het probleem. In het ‘lezen’ kunnen we uitkomen op allerlei verkeerde veronderstellingen. Pas wanneer we gaan luisteren ontdekken we de Persoon/personen achter dit geweldige boek. Het luisteren is een kunst die velen van ons verloren zijn. Zelf vind ik dit ook erg moeilijk, hoewel ik het telkens weer probeer.
Als de bijbel een luisterboek wordt, dan horen we niet alleen de stemmen en passie van haar schrijvers, maar ook de adem van de Geest die tussen alle regels door fluistert. En alleen dan gaat het woord leven in onze huiskamers. Dan komt Jezus binnen in onze gedachten, gevoelens en verlangens. Als we leren luisteren naar de woorden van de bijbel, worden we hervormd: van lelijke patronen naar intense schoonheid, van egoisme naar liefde, van drukdoenerij naar leven, van luiheid naar vreugde en van vijand naar vriend. Zo lijken we meer op Hem die tot ons fluisteren wil, ook al is Hij groter dan elk stemgeluid doet vermoeden.
>
borst tegen borst
ze willen onderduiken in mijn zwarte zeeën
om stormen te stillen
te zoeken naar mijn zwakte
ze gaan ten onder welbewust
als een man die voor zijn vijand sterft
veren als sneeuw
gewillig om mij te bedekken
hun vervloekte smetteloosheid
tot zegen voor een ieder zoals ik
© Niels van Donselaar
Als jullie in mij blijven en mijn woorden in jullie, kun je vragen wat je wilt en het zal gebeuren.
Zo midden in deze woorden ineens een grote belofte. Hij komt haast verrassend uit de hemel vallen. Maar ach, zo gaat dat vaak met beloften. Vragen wat je wilt… Dat zei een gouverneur in Israël ook eens op een feest. Een paar uur later lag het hoofd van de grootse voorloper van Jezus op een schaal. Het zal je maar gebeuren. Vraag wat je wilt… en het zal gebeuren. Een grootse belofte, haast te groot.
Maar wat nu als we dit serieus gaan nemen, met de voorwaarde er bij? Blijf in mij… De echo van deze woorden moet nog lang blijven hangen na dit gedeelte uit Johannes 15. De meest eenvoudige en moeilijkste boodschap die Jezus heeft gebracht. Stil zitten, op je plek, even geen plannen of activiteiten. Blijven waar je bent, vol van bedachtzaamheid en vol aandacht. Jezus woorden in je opnemen. Gevuld worden met zijn verhaal, zijn boodschap. Blijven in Jezus als voorwaarde voor een grootse belofte. Genoeg om over na te denken?
Jezus, U die alle beloften heeft vervuld – woon ook in mij. Ik wil leven ontvangen van U die het Leven bent. Ik wil woorden horen van U die het Woord bent. Maak mij vol van uw verhaal… dan zal ik alles van U vragen, alles van U krijgen.
Een psalm, een lied voor de sabbat.
Het is goed de HEER te loven,
uw naam te bezingen, Allerhoogste,
in de morgen te getuigen van uw liefde
en in de nacht van uw trouw,
bij de klank van de tiensnarige harp
en bij het ruisend spel op de lier.
U verheugt mij, HEER, met uw daden,
ik juich om wat uw hand verricht.
Er is in de Psalmen een opvallende link te vinden tussen de morgen & liefde en tussen de nacht & trouw. ‘s Morgens is het de liefde van de HEER die ons wakker wil kussen. ‘Wees welkom in deze nieuwe dag, Ik houd van jou!’ En ‘s avonds is het de trouw van de HEER die ons draagt. ‘Vergeet je zorgen, pieker niet – rust in de wetenschap dat er een nieuwe dag met Mij zal zijn.’
Dat mag een mooi ritueel voor ons zijn. In de ochtend getuigen van Gods liefde en in de nacht getuigen van Gods trouw. Ik denk er wel eens aan voor het slapen gaan: de HEER is trouw, ik weet dat Hij er altijd voor mij is. En ik denk er wel eens aan bij het opstaan: ik wil denken aan Uw liefde, die laat me leven en geeft me kracht. De HEER verheugt mij, ik juich om wat zijn hand verricht.
Blijf in mij, dan blijf ik in jullie. Een rank die niet aan de wijnstok blijft, kan uit zichzelf geen vrucht dragen. Zo kunnen jullie geen vrucht dragen als jullie niet in mij blijven.
Vrucht dragen, een sprekend beeld. Een tros met druiven hangt zwaar aan de rank. Ze zitten vol sappen en vitamine. De landman komt en plukt de vrucht. Die vrucht aan de wijnstok is van hem. Hij kan er mee doen wat hij wil. Elke rank die met de wijnstok is verbonden is in staat om vrucht te dragen. Maar elke rank die niet verbonden is met de wijnstok verschrompelt. Vrucht dragen staat of valt bij het blijven van de rank in de wijnstok.
Net als bij deze vrucht ranken aan de wijnstok, kunnen wij geen vrucht dragen als we niet in Jezus blijven. Jezus wil zich – als de belichaming van het ware Israël – delen met ons. Hij is bereid om de levenssappen van God de Vader te delen met ons. Door zijn Geest worden we hervormd naar het evenbeeld van Jezus. En als we zo zijn gesnoeid en vrucht dragen, kan de Vader ons gebruiken voor het Koninkrijk. Zoals Jezus afhankelijk is van de Vader, zo zijn wij afhankelijk van Jezus. Zoals Jezus de wil van de Vader deed, zo mogen wij voelen, denken en handelen als Jezus.
Alleen wanneer we verbonden zijn met Jezus zullen we vrucht dragen. Als zijn leven door ons heen bruist gaan wij stralen. En ieder in onze omgeving zal er vroeg of laat van plukken. Want de vrucht die we dragen is het werk van de Geest in ons. En waar de Geest werkt heeft God tenslotte altijd anderen op het oog. Wat is die vrucht? Die vrucht van de Geest is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Er is geen wet die daar iets tegen heeft.
Heer, verrijk mijn leven door uw Geest. Verbind me met Jezus, uw Zoon. Laat alle splinters van mijn bestaan zich verenigen in ontzag en aanbidding voor U. Ik wil dat mijn hele leven zich hecht aan U en gaat draaien om U. Vul mij met uw kracht, vul mij met uw gedachten en karaktertrekken. Hier ben ik, Jezus, blijf in mij.
Recente reacties