Door het lezen van het boek ‘dragende delen’ van Eugene Peterson (een aanrader voor iedere pastor/geestelijk leider) werd ik getriggerd om na te denken over onze manier van bijbel lezen. Maar al te vaak vervallen we bij het lezen van dit wonderlijke boek in stereotypen. Peterson noemt er twee (de totempaal en de knuppel) en legt nadruk op het ‘luisteren naar de bijbel’. Zelf voeg ik daar nog enkele typeringen aan toe die ik bij mezelf of anderen tegen kom.
De bijbel als totempaal – we passen de juiste rituelen toe en zetten de bijbel op een bijgelovig voetstuk
Sommigen zeggen bijbeltje, anderen Bijbel. Weer anderen hebben het over de Heilige Schrift. In sommige kringen spreekt men over het Woord van God of het Woord des Heeren (oei!). Bij Ouweneel gaat het over de Telos… Allemaal hebben we een bepaalde benaming voor de bijbel. Die benaming zegt iets over onze benadering van de bijbel.
Wanneer we de bijbel benaderen als een heilig boek, plaatsen we haar op afstand. De bijbel is een groots, mysterieus, afgezonderd boek. Elk woord is gewogen en komt van God. Fouten kunnen niet in de bijbel zitten. Elke verwijzing naar de bijbel als boek ‘door mensen, voor mensen’ is uit den boze. Door deze benadering verliest de bijbel haar bemiddelende functie. De bijbel is in de eerste plaats een boek door mensen geschreven om te verhalen over Gods handelen met zijn volk. Ik geloof dat God op de een of andere manier begaan is geweest met die schrijvers, maar toch blijft dit boek een getuigenis van mensen.
Het erkennen van de bijbel als boek ‘voor mensen, door mensen’ geeft ons de lucht en ruimte om haar woorden in context te bezien. Ook de eigenheid van bijvoorbeeld de evangeliën blijven gewaarborgd. Zo voorkomen we dat we een dans rond de bijbel doen, zonder haar werkelijk te betrekken op ons hele leven.
De bijbel als verhaaltjesboek – we weten niets met zekerheid
Wanneer we deze lijn doortrekken en zeggen dat de bijbel een boek is ‘alleen voor mensen en door mensen’, dan slaan we de plank mijns inziens opnieuw mis. De bijbel is in haar spreken over God en mensen zo consistent en paradoxaal tegelijkertijd dat dit nooit alleen het werk van mensen kan zijn. Ook zou het vreemd zijn dat we een boek lezen over God, zonder dat die God daar in te vinden is.
Ik geloof dat tussen de regels van de bijbel door de adem van God voelbaar en hoorbaar is. Zoals Hij eens aanwezig was bij de mensen die de bijbel schreven, zo is Hij nog steeds aanwezig bij haar lezers. En telkens wanneer we met deze ogen kijken naar de bijbel vindt er een ontmoeting plaats. Dezelfde Geest die eens aanwezig was bij het schrijven van de intense woorden en verhalen van de bijbel is ook nu nog aanwezig om te ademen in ons leven en te herscheppen dat wat gebroken is.
Dus… de bijbel is een boek ‘voor mensen en door mensen’, maar tegelijkertijd is in alles wat we lezen de adem van Gods Geest te vinden. Als we de bijbel zo durven behandelen kunnen we wel eens voor verrassende ontdekkingen komen te staan!
De bijbel als handleiding – we volgen de instructies en principes op
Een heel andere benadering die we tegenkomen, is die van de bijbel als instructieboek of handleiding. We krijgen verkering of zoeken een baan, pakken de bijbel er bij en passen de principes toe die daar staan over het bepaalde onderwerp. Door het toepassen van die principes leven we heel praktisch met God. Moeilijke gedeelten in de bijbel laten we aan anderen over en complexe situaties vereenvoudigen we met een beroep op Gods grootheid en ondoorgrondelijkheid.
Door deze benadering van de bijbel te kiezen, wordt het een droog en wiskundig boek. Juist het levendige, de paradoxen van de bijbel hebben ons iets te zeggen. Door de woorden van de bijbel zo strak en stijf te behandelen doen we geen recht aan de complexiteit van de levens en karakters voor en door wie de bijbel geschreven is. Het leven is geen eenvoudige gebeurtenis waarbij altijd pasklare antwoorden te vinden zijn. Ook het leven met God of het volgen van Jezus is niet zo eenvoudig en eenduidig. De bijbel laat altijd ruimte voor paradox en verrassing. In de bijbel is plaats voor overwinning en voor lijden, voor ziekte en genezing, voor moord en vergeving, voor blijdschap en verdriet.
Natuurlijk is het belangrijk dat we discipline ontwikkelen in ons bestuderen en uitleven van de bijbel. En gelukkig staan er veel dingen in de bijbel over bidden, werken en discipel zijn. Maar telkens als we proberen de bijbel te vereenvoudigen tot een handleiding doen we geen recht aan haar originele en levendige karakter. Teksten plukken en thema’s benaderen kan, maar alleen binnen de context van de hele bijbel. Alleen met de hele bijbel als decor, zijn we in staat om afzonderlijke scenes en dialogen te bekijken zonder verstrikt te raken in simplisme.
De bijbel als knuppel – we weten hoe het zit
Een te systematische benadering van de bijbel heeft een extreme uitloper. Bij zo’n gestructureerde bijbelbenadering gebruiken we de bijbel als een grote knuppel. Op veel – zo niet alle – terreinen hebben we een mening klaar, met de bijbel in onze hand. Door op zo’n manier om te gaan met de woorden van de bijbel zijn we in staat ieder omver te slaan. We kiezen er immers voor om alles te weten, ongeacht wat de ander zegt.
Vaak kunnen we de bijbel alleen als knuppel gebruiken wanneer we veel verkeren in kringen van gelijkgestemden. Als we bereid zijn om de bijbel te lezen met mensen van verschillende achtergronden, zal de verleiding om de ander om de oren te slaan minder groot worden. Een dergelijke gemeenschappelijke behandeling van de bijbel vraagt kwetsbaarheid en moed. Soms moeten we een interpretatie maken van wat de bijbel zegt en er later weer op terugkomen. Andere keren moeten we een antwoord hebben, maar kunnen we alleen maar stamelen. Het is dus niet zo gemakkelijk om de bijbel niet als knuppel te gebruiken.
Als we precies weten hoe het allemaal zit, kan het zo zijn dat we opgesloten zitten in een burcht van dogma’s. Van daaruit bestoken we onze belagers die ons willen ‘aanvallen’ met hun kritiek. Laten we de bijbel liever zien als levende, dynamische stem waardoor God spreekt via mensen die met Hem leefden.
De bijbel als luisterboek – we luisteren naar wat God ons wil zeggen
Daarmee kom ik bij het punt van Peterson uit. Hij ziet de bijbel als een luisterboek en waarschuwt ons dat we het verleerd zijn om te luisteren. We lezen. En juist dat lezen is het probleem. In het ‘lezen’ kunnen we uitkomen op allerlei verkeerde veronderstellingen. Pas wanneer we gaan luisteren ontdekken we de Persoon/personen achter dit geweldige boek. Het luisteren is een kunst die velen van ons verloren zijn. Zelf vind ik dit ook erg moeilijk, hoewel ik het telkens weer probeer.
Als de bijbel een luisterboek wordt, dan horen we niet alleen de stemmen en passie van haar schrijvers, maar ook de adem van de Geest die tussen alle regels door fluistert. En alleen dan gaat het woord leven in onze huiskamers. Dan komt Jezus binnen in onze gedachten, gevoelens en verlangens. Als we leren luisteren naar de woorden van de bijbel, worden we hervormd: van lelijke patronen naar intense schoonheid, van egoisme naar liefde, van drukdoenerij naar leven, van luiheid naar vreugde en van vijand naar vriend. Zo lijken we meer op Hem die tot ons fluisteren wil, ook al is Hij groter dan elk stemgeluid doet vermoeden.
Als jullie in mij blijven en mijn woorden in jullie, kun je vragen wat je wilt en het zal gebeuren.
Zo midden in deze woorden ineens een grote belofte. Hij komt haast verrassend uit de hemel vallen. Maar ach, zo gaat dat vaak met beloften. Vragen wat je wilt… Dat zei een gouverneur in Israël ook eens op een feest. Een paar uur later lag het hoofd van de grootse voorloper van Jezus op een schaal. Het zal je maar gebeuren. Vraag wat je wilt… en het zal gebeuren. Een grootse belofte, haast te groot.
Maar wat nu als we dit serieus gaan nemen, met de voorwaarde er bij? Blijf in mij… De echo van deze woorden moet nog lang blijven hangen na dit gedeelte uit Johannes 15. De meest eenvoudige en moeilijkste boodschap die Jezus heeft gebracht. Stil zitten, op je plek, even geen plannen of activiteiten. Blijven waar je bent, vol van bedachtzaamheid en vol aandacht. Jezus woorden in je opnemen. Gevuld worden met zijn verhaal, zijn boodschap. Blijven in Jezus als voorwaarde voor een grootse belofte. Genoeg om over na te denken?
Jezus, U die alle beloften heeft vervuld – woon ook in mij. Ik wil leven ontvangen van U die het Leven bent. Ik wil woorden horen van U die het Woord bent. Maak mij vol van uw verhaal… dan zal ik alles van U vragen, alles van U krijgen.
Jullie zijn al rein door alles wat ik tegen jullie gezegd heb.
Reinigen en snoeien, dat heeft alles met elkaar te maken. Jezus houdt dat proces van schoon worden gaande door zijn woorden. Hij is de het van God gegeven Woord, het vlees geworden Woord. Hij – die is van voor de schepping – is nog steeds in staat om nieuw leven te brengen. Hij heeft geschapen en herschept nog elke dag… als zijn woorden een hart vinden om te rusten.
‘Ik houd van je, ik vergeef je en wil mijn koninkrijk in en door jou brengen’, telkens als Jezus dat tegen mij en jou zegt worden we rein. Telkens wanneer we iets doen voor een van de onaanzienlijksten van onze broeders of zusters besprenkelt Hij ons met zijn zegen. Dat is niet iets om toe te voegen aan onze lijst met comfort en luxe, maar dat is iets om te vieren. De liefde van God is een groot wonder, zijn reiniging is een feest!
Levende Jezus, ontmoet ons op de plek waar we zijn. Laat uw nabijheid zijn als een rustplek, uw woorden als een bad van reiniging. Spreek ons vrij en schoon en bekrachtig onze levens om in eerlijkheid en liefde met anderen te leven. Ontferm U over ons. We vieren dat U herschept!
Het evangelie van Johannes begint op een nogal vreemde en abstracte manier. Het Woord was bij God en het Woord was God. En uiteindelijk is dat Woord mens geworden en heeft onder ons gewoond… God heeft gesproken tot de mensen, door alle eeuwen heen. De geschiedenis van datgene wat God gesproken heeft is te vinden in de Bijbel. Elk boek in de Bijbel onthult weer iets meer over God. Maar in Jezus heeft God het verlossende woord gesproken… Jezus gaf de omschrijving van Gods wezen een gezicht. Door Jezus kunnen we zien hoe God is. Wanneer we naar Jezus kijken en ontdekken waar Hij van houdt en waarom Hij handelt zoals Hij handelt zien we steeds meer van het hart van God.
Wanneer we niet weten wat het doel en de zin van ons leven is, kunnen we kijken naar Jezus. Want het is Gods verlangen dat we steeds meer op Jezus gaan lijken. Zoals Jezus het gezicht was van God de Vader, zo mogen wij zichtbaar maken wie Jezus is. Dat klinkt als een hele moeilijke opdracht, maar in Lukas 8 vertelt Jezus één van de manieren waarop we op Hem gaan lijken.
De boodschap van dit gedeelte is te vinden in vers 18: let er goed op hoe je luistert! Wanneer we naar Jezus luisteren (of naar Hem kijken) moeten we er op letten hoe onze houding is. Wanneer we met een goed en eerlijk hart luisteren en de woorden koesteren kunnen we – als we standvastig zijn – vruchtdragen voor God. Dit vruchtdragen uit zich in ons handelen. Aan de vruchten herkent men de boom, een goede boom brengt goede vruchten voort.
Maar – vraag je je misschien af – waarom is dit vruchtdragen één van de manieren waarop we op Jezus gaan lijken? Vers 21 geeft daar iets over aan: wanneer we naar Gods woorden luisteren en er naar handelen (vruchtdragen) zijn we zijn familie! Jezus noemt ons zijn broer of moeder wanneer we zo naar Hem luisteren en kijken. Wanneer we kijken naar het Woord dat mens is geworden en leven in liefde en gehoorzaamheid aan de Vader zal het zichtbaar worden dat we bij de familie van Jezus horen. Zo blijkt dat we dezelfde Vader hebben als Jezus, want elk kind lijkt op zijn vader…
Als wij altijd met onze geestelijke ogen zouden kijken, dan zouden we zien dat God niet verandert. Hij wordt niet anders in wie Hij is en wat Hij voor ogen heeft. Zijn wezen is onveranderlijk, ons zicht op Hem kan wel veranderen. Verdriet, zorgen en dood kunnen ons zicht op Jezus vertroebelen. Hoewel Hij altijd hetzelfde blijft kunnen we Hem niet altijd zien in zijn schoonheid.
Om Hem te kunnen zien, ook in gebrokenheid, hebben we Gods Geest nodig. Gods Geest woont in de gelovige om hem/haar te wijzen op de schoonheid van Jezus Christus, Zoon van God en onze Redder. Gods Geest kan door onze zelf opgetrokken rookgordijnen heenprikken. Hij kan ons langs onze gebrokenheid laten kijken naar Jezus. Maar wat valt er eigenlijk te zien als we naar Jezus kijken?
We leven in de dagen van kerst en gedenken Jezus’ geboorte. Eén van de dingen die God ons in de geboorte van Jezus laat zien over zichzelf is dat Hij met ons wil zijn. Jezus Christus werd aangekondigd als ‘Immanuel: God met ons’. En toen Hij de aarde weer verliet na zijn opstanding gaf Hij zijn naam mee aan de discipelen: “…Ik zal met jullie zijn tot aan de voleinding van deze wereld…” Jezus Christus verliet de heerlijkheid van zijn eeuwige Thuis om onze huizen op te zoeken. Zoals op de zijkant van de twee-euromunt staat: “God met ons.”
Zoals het woord van God ons vertelt dat God met ons is, zo kan de Geest van God onze ogen richten op die waarheid zodat we geloven en ervaren dat Hij met ons is. Gods Geest getuigt met onze eigen menselijke geest dat we kinderen van God zijn. Ook in gebrokenheid is dat waar. Ook in gebrokenheid is God met ons en kunnen we ervaren en zien dat God ons niet verlaat.
Matteus 1:18-25
Romeinen 8:14-17
Matteus 28:18-21
Het is oorlog in ons hart en om ons heen, geestelijke oorlog. Om staande te blijven in de strijd moeten we leren geestelijke wapens te gebruiken. Het oude ik is als vanzelf aanwezig, het nieuwe leven moet een plek bemachtigen!
Als we ons eigen zelfzuchtige leven uitleven, dan komt er dood, haat, lust, hebzucht en machtsmisbruik naar boven. Maar wat de Geest doet groeien en rijpen, is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid en vertrouwen, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Het woord van God is een sleutel in het rijpingsproces van het nieuwe leven. Het woord van God is het strijdwapen waarmee de Geest strijdt tegen het oude zelfzuchtige leven. Daarom is het belangrijk om onszelf te onderwerpen aan de Geest. Zo worden we vernieuwd.
Naast gebed om vervulling van de Geest is het nodig om Hem ruim baan te geven in ons leven door het woord van God te lezen en te overdenken (mediteren). Door te mediteren over het woord van God gaan de gedachten van Christus zich steeds meer nestelen in ons leven. Door verandering in onze gedachten worden onze handelingen en gewoonten ook getransformeerd naar het karakter van Christus.
Efeze 6
Romeinen 12:1,2
Filippenzen 2:5-12
Recente reacties