Door het lezen van het boek ‘dragende delen’ van Eugene Peterson (een aanrader voor iedere pastor/geestelijk leider) werd ik getriggerd om na te denken over onze manier van bijbel lezen. Maar al te vaak vervallen we bij het lezen van dit wonderlijke boek in stereotypen. Peterson noemt er twee (de totempaal en de knuppel) en legt nadruk op het ‘luisteren naar de bijbel’. Zelf voeg ik daar nog enkele typeringen aan toe die ik bij mezelf of anderen tegen kom.
De bijbel als totempaal – we passen de juiste rituelen toe en zetten de bijbel op een bijgelovig voetstuk
Sommigen zeggen bijbeltje, anderen Bijbel. Weer anderen hebben het over de Heilige Schrift. In sommige kringen spreekt men over het Woord van God of het Woord des Heeren (oei!). Bij Ouweneel gaat het over de Telos… Allemaal hebben we een bepaalde benaming voor de bijbel. Die benaming zegt iets over onze benadering van de bijbel.
Wanneer we de bijbel benaderen als een heilig boek, plaatsen we haar op afstand. De bijbel is een groots, mysterieus, afgezonderd boek. Elk woord is gewogen en komt van God. Fouten kunnen niet in de bijbel zitten. Elke verwijzing naar de bijbel als boek ‘door mensen, voor mensen’ is uit den boze. Door deze benadering verliest de bijbel haar bemiddelende functie. De bijbel is in de eerste plaats een boek door mensen geschreven om te verhalen over Gods handelen met zijn volk. Ik geloof dat God op de een of andere manier begaan is geweest met die schrijvers, maar toch blijft dit boek een getuigenis van mensen.
Het erkennen van de bijbel als boek ‘voor mensen, door mensen’ geeft ons de lucht en ruimte om haar woorden in context te bezien. Ook de eigenheid van bijvoorbeeld de evangeliën blijven gewaarborgd. Zo voorkomen we dat we een dans rond de bijbel doen, zonder haar werkelijk te betrekken op ons hele leven.
De bijbel als verhaaltjesboek – we weten niets met zekerheid
Wanneer we deze lijn doortrekken en zeggen dat de bijbel een boek is ‘alleen voor mensen en door mensen’, dan slaan we de plank mijns inziens opnieuw mis. De bijbel is in haar spreken over God en mensen zo consistent en paradoxaal tegelijkertijd dat dit nooit alleen het werk van mensen kan zijn. Ook zou het vreemd zijn dat we een boek lezen over God, zonder dat die God daar in te vinden is.
Ik geloof dat tussen de regels van de bijbel door de adem van God voelbaar en hoorbaar is. Zoals Hij eens aanwezig was bij de mensen die de bijbel schreven, zo is Hij nog steeds aanwezig bij haar lezers. En telkens wanneer we met deze ogen kijken naar de bijbel vindt er een ontmoeting plaats. Dezelfde Geest die eens aanwezig was bij het schrijven van de intense woorden en verhalen van de bijbel is ook nu nog aanwezig om te ademen in ons leven en te herscheppen dat wat gebroken is.
Dus… de bijbel is een boek ‘voor mensen en door mensen’, maar tegelijkertijd is in alles wat we lezen de adem van Gods Geest te vinden. Als we de bijbel zo durven behandelen kunnen we wel eens voor verrassende ontdekkingen komen te staan!
De bijbel als handleiding – we volgen de instructies en principes op
Een heel andere benadering die we tegenkomen, is die van de bijbel als instructieboek of handleiding. We krijgen verkering of zoeken een baan, pakken de bijbel er bij en passen de principes toe die daar staan over het bepaalde onderwerp. Door het toepassen van die principes leven we heel praktisch met God. Moeilijke gedeelten in de bijbel laten we aan anderen over en complexe situaties vereenvoudigen we met een beroep op Gods grootheid en ondoorgrondelijkheid.
Door deze benadering van de bijbel te kiezen, wordt het een droog en wiskundig boek. Juist het levendige, de paradoxen van de bijbel hebben ons iets te zeggen. Door de woorden van de bijbel zo strak en stijf te behandelen doen we geen recht aan de complexiteit van de levens en karakters voor en door wie de bijbel geschreven is. Het leven is geen eenvoudige gebeurtenis waarbij altijd pasklare antwoorden te vinden zijn. Ook het leven met God of het volgen van Jezus is niet zo eenvoudig en eenduidig. De bijbel laat altijd ruimte voor paradox en verrassing. In de bijbel is plaats voor overwinning en voor lijden, voor ziekte en genezing, voor moord en vergeving, voor blijdschap en verdriet.
Natuurlijk is het belangrijk dat we discipline ontwikkelen in ons bestuderen en uitleven van de bijbel. En gelukkig staan er veel dingen in de bijbel over bidden, werken en discipel zijn. Maar telkens als we proberen de bijbel te vereenvoudigen tot een handleiding doen we geen recht aan haar originele en levendige karakter. Teksten plukken en thema’s benaderen kan, maar alleen binnen de context van de hele bijbel. Alleen met de hele bijbel als decor, zijn we in staat om afzonderlijke scenes en dialogen te bekijken zonder verstrikt te raken in simplisme.
De bijbel als knuppel – we weten hoe het zit
Een te systematische benadering van de bijbel heeft een extreme uitloper. Bij zo’n gestructureerde bijbelbenadering gebruiken we de bijbel als een grote knuppel. Op veel – zo niet alle – terreinen hebben we een mening klaar, met de bijbel in onze hand. Door op zo’n manier om te gaan met de woorden van de bijbel zijn we in staat ieder omver te slaan. We kiezen er immers voor om alles te weten, ongeacht wat de ander zegt.
Vaak kunnen we de bijbel alleen als knuppel gebruiken wanneer we veel verkeren in kringen van gelijkgestemden. Als we bereid zijn om de bijbel te lezen met mensen van verschillende achtergronden, zal de verleiding om de ander om de oren te slaan minder groot worden. Een dergelijke gemeenschappelijke behandeling van de bijbel vraagt kwetsbaarheid en moed. Soms moeten we een interpretatie maken van wat de bijbel zegt en er later weer op terugkomen. Andere keren moeten we een antwoord hebben, maar kunnen we alleen maar stamelen. Het is dus niet zo gemakkelijk om de bijbel niet als knuppel te gebruiken.
Als we precies weten hoe het allemaal zit, kan het zo zijn dat we opgesloten zitten in een burcht van dogma’s. Van daaruit bestoken we onze belagers die ons willen ‘aanvallen’ met hun kritiek. Laten we de bijbel liever zien als levende, dynamische stem waardoor God spreekt via mensen die met Hem leefden.
De bijbel als luisterboek – we luisteren naar wat God ons wil zeggen
Daarmee kom ik bij het punt van Peterson uit. Hij ziet de bijbel als een luisterboek en waarschuwt ons dat we het verleerd zijn om te luisteren. We lezen. En juist dat lezen is het probleem. In het ‘lezen’ kunnen we uitkomen op allerlei verkeerde veronderstellingen. Pas wanneer we gaan luisteren ontdekken we de Persoon/personen achter dit geweldige boek. Het luisteren is een kunst die velen van ons verloren zijn. Zelf vind ik dit ook erg moeilijk, hoewel ik het telkens weer probeer.
Als de bijbel een luisterboek wordt, dan horen we niet alleen de stemmen en passie van haar schrijvers, maar ook de adem van de Geest die tussen alle regels door fluistert. En alleen dan gaat het woord leven in onze huiskamers. Dan komt Jezus binnen in onze gedachten, gevoelens en verlangens. Als we leren luisteren naar de woorden van de bijbel, worden we hervormd: van lelijke patronen naar intense schoonheid, van egoisme naar liefde, van drukdoenerij naar leven, van luiheid naar vreugde en van vijand naar vriend. Zo lijken we meer op Hem die tot ons fluisteren wil, ook al is Hij groter dan elk stemgeluid doet vermoeden.
een Man van smarten
hoog verheven
zelfs zijn vijanden vergeven
eerst leek de dood
later leven
alles wat nog restte
toen verdwenen
opgeheven
wij wachtten hier benedenvandaag gevonden
zijn verlangen
kracht die zalft de wonden
zoals beloofd al lang geleden
niet alleen
harten onderling verbonden
zeggen wij niet langer angstig
hier is de Koning
stroom vol van bruisend leven
© Niels van Donselaar
Door alle verhalen over Emerging Church ben ik meer gaan nadenken over het verschil tussen modernisme en postmodernisme. Moeten we blij zijn dat het modernisme achter ons ligt? Ligt het eigenlijk wel achter ons? En is het postmodernisme vooral een tegenstroming of moet het gezien worden als een cultuur die geheel eigen is? Zijn we als christen bevoorrecht te leven in een postmoderne tijd of moeten we nu juist terugverlangen naar de zekerheden van het modernisme? Of… nemen we een geheel eigen plek in?
Diepe sporen doortrekken ons culturele en maatschappelijke landschap als gevolg van het op handen gedragen modernisme. Wonderen zijn de deur uit, verliefdheid is een kwestie van stofjes, trouw bestaat niet of is het gevolg van evolutionaire mechanismen en geloof in iets hogers is een middeleeuwse fabel. Ik zou misschien nog wel drie van dit soort volzinnen kunnen produceren om daarmee aan te geven hoe kil, saai en plat het leven is geworden als gevolg van de moderne visie op het leven.
Zoals gewoonlijk is het postmodernisme een tegenbeweging op deze manier van denken. Maar tegelijkertijd kan het postmodernisme niet ongedaan maken wat het modernisme heeft vernield. Het Verlichtingsdenken heeft onherstelbare schade gebracht op een aantal terreinen. In de begintijd van het postmodernisme heeft dit geleid tot een overmatige hang naar gevoel en kick. Kort, snel, flitsend, alles of niets, niet saai, niet te groot(s), niet aan grenzen gebonden… en zo is er nog meer te noemen. Het postmodernisme is van links doorgeschoten naar rechts en opnieuw het echte punt gemist.
Vandaag zeggen we gemakkelijk tegen elkaar: wat een heerlijke tijd, we kunnen gewoon met mensen over God praten! Helaas lijken dit vooral ervaringen te zijn van de wat meer moderne generatie. De echte postmoderne jongeren worden gek van hun generatiegenoten die elke geloofservaring subjectief maken en die echt aan reli-shoppen doen. Wat mooi voor jou, ik doe er ook wat yoga bij en uiteindelijk zien we elkaar wel na de dood… Ik denk dat christenen altijd geroepen zijn om in het centrum van de cultuur te staan en vanuit die positie tegen de cultuur in te gaan. Want zowel in het kille modernisme als in het emocratische postmodernisme is geen heil te vinden. En zo langzamerhand begint dit besef door te dringen bij verstandige burgers, beleidsmakers, psychologen en andere deskundigen. Waar we werkelijk naar verlangen is de weg van Jezus: een weg waar ruimte is voor lijden en liefde, een weg die leidt tot echte en diepe verbondenheid…
Het zou mij niks verbazen als er steeds meer aandacht gaat komen (in therapie, beleid en kunst etc.) voor het thema van verbondenheid/samenleven. Verbondenheid van hoofd, hart en handen in de mens, verbondenheid van zielen tussen mensen (generaties en rassen) en verbondenheid met datgene (Diegene) die deze verbondenheid heeft geschapen. En die verbondenheid heeft zowel te maken met denken als met voelen. Verbondenheid verbindt modernisme aan postmodernisme. Verbondenheid verbindt de wonden van onze samenleving. En die verbondenheid is te ontvangen wanneer we een werkelijke ontmoeting hebben met Jezus, de Koning van de verbondenheid.
Zomaar wat ongepolijste gedachtespinsels… maar ik ben nu te moe om verder te denken en aan te passen. Dat kan later altijd nog wel een keer toch?! Of denk mee en geef mijn verhaal meer body…
Op zoek naar God. Dat is een omschrijving die past bij veel mensen in deze tijd. Geloven dat er iets is, maar niet weten wat. En als er dan iemand is die gelooft, wel net zo willen geloven maar het niet kunnen. Geloof moet redelijk zijn. En dat is ook zo. Redelijk geloven, alsof er iets anders zou bestaan. Wanneer we geloven, geloven we met heel ons wezen: ziel, verstand en wil. Ons hele hart is betrokken bij wat we geloven.
Geloven is een vertrouwen en een hoop die niet ongegrond, maar ook nooit waterdicht is. Wanneer we alles zouden weten en alles zouden bewijzen, blijft er voor vertrouwen geen ruimte meer over. Het kind dat in vaders armen springt, maakt telkens weer de keuze om te vertrouwen. Het kleine kind leeft van vertrouwen. En misschien is dat wel de moeilijkheid van geloven: klein en kwetsbaar zijn. Te weten dat we niet alles weten. Het levende bewijs zijn dat we niet alles kunnen bewijzen.
En wanneer we oprecht op zoek zijn naar God, dan is het goed om te weten dat God op zoek is naar ons. Ik heb hier al eerder over geschreven. In de grootste zoektocht van ons bestaan hoeven we niet eenzaam en verloren te zijn. De God die wij trachten te vinden is op zoek naar ons! Die God leeft en spreekt en zoekt… en wacht. Hij wacht op ons en roept naar ons. ‘Kom. Kom bij mij. Kom bij mij alles vinden wat je zoekt. Ik wil zelf je thuis zijn.’
En de God die zoekt zal je niet afwijzen wanneer je naar Hem toe gaat. Daarvoor is de prijs van zijn kant te hoog geweest. Hij stuurde in Jezus zichzelf naar deze wereld om die zoektocht vorm te geven in ons aardse bestaan. En door aan het kruis te gaan is de mensheid alle recht ontnomen ooit nog te kunnen zeggen dat God geen liefde is. God is liefde, dat staat vast! En vanwege die liefde wil Hij niets liever dan jou en mij in zijn omgeving hebben. Om te koesteren. Liefhebbend, vergevend, genezend en bevrijdend. Zo is Hij. Hij wijst je niet af in je zoektocht, maar komt juist dichtbij. Lees meer over deze zoekende God.
Evangelie is een woord dat we vandaag niet meer kennen. Het is een woord dat in de Bijbel gebruikt wordt en gerelateerd is aan het Grieks. Je zou evangelie het beste kunnen vertalen in ‘goed nieuws’. Met deze uitroep kwamen Romeinse boodschappers het nieuws aankondigen van een nieuwe Caesar. In de Bijbel wordt deze term gebruikt om de boodschap van Gods goede nieuws aan te kondigen. Maar wat is eigenlijk ‘goed nieuws’? Een loterij winnen is goed nieuws, een nieuwe baan, een hoger salaris, het behalen van een examen… allemaal voorbeelden van goed nieuws. Maar wat is het goede nieuws dat in de Bijbel wordt omschreven?
In de wereld van het evangelie – men noemt het ook wel het Koninkrijk van God – gaan alle dingen net een beetje anders dan wat we gewend zijn. Daarom is de definitie van het evangelie niet in één zin te vangen. Daarom wil ik hier een aantal dingen op een rijtje zetten die helpen om het goede nieuws te begrijpen. Ik heb gekozen om dat te doen in zeven punten:
# 1 / Schepping
God heeft alle zichtbare en onzichtbare dingen gemaakt. Er is niets dat niet onder zijn gezag valt. In feite is God de Koning van alle dingen.
# 2 / De mens
Mensen zijn door God gemaakt om God te weerspiegelen op deze aarde. Dieren, planten en planeten zijn prachtig, maar er is niets dat kan tippen aan het wezen van de mens. Mensen zijn gemaakt om van de schepping te genieten en over haar te regeren vanuit verbondenheid met God de Schepper.
#3 / Zonde en scheiding
De zonde betrad deze wereld door een daad van ongehoorzaamheid aan God. De mens liet zich door een duistere macht verleiden tot deze ongehoorzaamheid. Door niet te luisteren naar God liet het schepsel de liefde van de Schepper onbeantwoord. Dit bracht scheiding tussen God en mens, deze scheiding is de bron van alle haat, pijn, ziekte en dood in deze wereld. De mens ontkoppelde zich op eigen houtje van de bron van alle leven. Ook gaf de mensheid haar gezag over de schepping weg aan de duisternis (Satan).
#4 / Belofte van herstel
Vanaf het allereerste begin van deze scheiding heeft God gezocht naar herstel. Hij beloofde de definitieve vernietiging van de duisternis en een herstel van het volle en oneindige leven zoals dat was in het begin. Het herstel van de mensheid is altijd onderdeel geweest van deze belofte van herstel.
#5 / Vervulling van de belofte
In Jezus Christus – Gods Zoon die mens werd en naar deze aarde kwam – heeft God zijn belofte vervuld. Aan het kruis heeft Jezus alle zonde op zich genomen en alle duistere machten verslagen. Het offer van het kruis was voldoende om de straf van God die rustte op de mensheid die de scheiding veroorzaakt had. Jezus stierf als een substituut voor de mensheid. Zo werd de scheiding tussen God en mens in Jezus opgeheven.
# 6 / Nieuw leven beschikbaar
Door Jezus’ opstanding uit de dood is dit herstel beschikbaar gekomen voor ieder die daar naar op zoek is. Door de Geest van Jezus in de harten van de gelovigen te sturen heeft God het mogelijk gemaakt dat zonde en dood niet langer hoeven te regeren over onze sterfelijke lichamen. Ook mag iedere gelovige in de naam van Jezus opnieuw gezag uitoefenen over de schepping. Deze hernieuwde gezagspositie heeft uitwerking op de manier waarop een christen omgaat met ziekte, sociale verschillen, dood, milieu, haat en duisternis. Het nieuwe leven is een leven dat voortvloeit uit intimiteit met God en doorgang vindt in relaties en maatschappij.
# 7 / De terugkeer van de Koning
Door de overwinning van Jezus aan het kruis heeft Hij laten zien dat Hij nog steeds de rechtmatige eigenaar is van alles dat geschapen is. Op een dag zal Jezus Christus terugkomen naar deze aarde met macht en gezag. Ieder die bij Hem hoort zal Hij met zich meenemen en alles dat geschapen is – van melkweg tot pantoffeldiertje – zal hersteld worden. De Koning zal zijn liefdevolle macht uitvoeren en recht brengen op een wereld van onrecht. Al Gods kinderen zullen met Hem regeren.
Het ‘goede nieuws’ van het evangelie start met Gods belofte van herstel en zal zijn volle potentie bereiken op het moment dat #7 realiteit wordt. Op dit moment leven we in het centrum van dit goede nieuws. Het Koninkrijk van God is gekomen – er wordt herstel gebracht in de naam van Jezus – maar is nog niet ten volle gevestigd. Nog steeds is er sprake van ziekte, duisternis en onrecht. Pas wanneer de hele schepping vernieuwd is zal hier een definitief einde aan komen.
God heeft er voor gekozen om zichzelf bekend te maken door Jezus Christus. Wanneer je Jezus leert kennen, leer je God zelf kennen en komt Hij bij je wonen. Dat kennen van God noemt de Bijbel ‘eeuwig leven’ – een leven van volheid dat nooit meer eindigt en alleen nog wacht op het moment dat niets dat leven meer tegen houdt. Door je aan Jezus te verbinden mag je er opnieuw zeker van zijn dat je aan de bron van het leven bent verbonden. Lig je nog in scheiding met God, dan is het zaak zijn aanbod van verzoening en liefde te aanvaarden. Voor hen die geen eeuwig leven hebben ontvangen uit de handen van God wacht een eeuwige dood. Deze dood is de volheid van de duisternis – een intensieve en definitieve verwijdering van God. Deze dood is de straf Jezus al gedragen heeft aan het kruis.
Het is aan jou om het goede nieuws te aanvaarden. Ben je bereid om de wanhoop van je eigen leven te erkennen en het leven van Jezus te aanvaarden? Zo wordt de scheiding tussen jou en God opgeheven en stroomt er opnieuw diepe liefde in je wezen binnen. Die liefde zal je leven veranderen van binnen uit. Als gevolg daarvan wordt je in staat gesteld om te leven zoals Jezus dat heeft gedaan: liefdevol, vol van vreugde en vrede, geduldig, vervuld met vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Daar kan niemand iets tegen hebben toch?
Als het goede nieuws van Jezus iets in je losmaakt dat je niet herkend en je wilt graag meer weten over het leven van/met God, dan raad ik je aan om contact met mij op te nemen of de cursus Waarom Jezus te volgen op internet. Je kunt ook eens kijken of er ergens bij je in de buurt een Alpha Cursus wordt gegeven waar je je vragen kwijt kan.
Genieten van God betekent: je geluk zoeken in datgene wat Hij voor jou en mij heeft gedaan door Jezus. Waar we ook naar op zoek gaan, als christenen komen we telkens weer uit bij Jezus Christus. Door Hem en tot eer van Hem zijn alle dingen.
#1 Jezus de sleutel
Jezus is de sleutel tot een nieuwe realiteit. De wereld waarin wij leven is vol van donkerheid, geweld, duisternis, depressie en haat. Ook in ons eigen hart kunnen we sporen van die realiteit ontdekken. De wereld van God is een heel andere wereld. In zijn koninkrijk regeert liefde, vrede, blijdschap en hoop. Jezus heeft de deur die tussen deze wereld en de wereld van de hemelse Vader zit ontsloten. Door het sterven aan het kruis heeft Hij zichzelf gemaakt tot een sleutel. Wanneer we ons leven aan Jezus geven en Hem aannemen als sleutel, hebben we het toegangsrecht tot een nieuw leven ontvangen. Dit leven is een leven waarin God de Vader ook onze Vader wordt. Door Jezus aan te nemen ontvangen we het recht om kind van God te worden.
#2 Jezus de blauwdruk
Wanneer we willen weten wat het betekent om zo’n kind van God te zijn komen we opnieuw uit bij Jezus. Zijn hele leven op aarde laat zien wat het betekent om een kind van de hemelse Vader te zijn. Alle verhalen over Jezus zijn niet slechts ethische of morele verhalen over goed en kwaad, maar verhalen waarin we het hart van Jezus kunnen zien. Jezus is de blauwdruk van een leven als kind van God. Telkens als we met de vraag worstelen wat het betekent om kind van God te zijn, komen we uit bij het leven en het hart van Jezus. Wat dacht Jezus over andere mensen? Wat voelde Jezus wanneer Hij mensen zag lijden? Hoe praatte Jezus eigenlijk met onze Vader? Hoe ging Jezus om met verleidingen? Al deze vragen vinden een antwoord in de getuigenissen over Jezus in de Bijbel.
‘U hebt ons gemaakt voor Uzelf, o Heer, en ons hart is onrustig totdat het rust in U.’ (Belijdenissen – Confessiones, eerste boek, I, 1)
Ons leven is als een puzzel waarin één uniek stukje mist. God zelf wil op die plaats wonen. Door Hem daar te laten wonen worden we compleet. Hij is de enige die daar kan wonen in volmaaktheid. Niets wat geschapen is en zelfs geen enkel ander persoon is in staat om die plaats in te nemen. Alleen de Schepper zelf kan zijn schepsel opnieuw vol van vreugde maken.
In de kruisdood van Jezus Christus heeft God zijn handen definitef uitgestrekt – hoe onbegrijpelijk ook. Zo zijn wij als tere en gebroken mensen in staat om God – die eeuwig volmaakt en heilig is – te ontmoeten. Die ontmoeting van geloof geeft God intens veel vreugde. Daarom is niet alleen ons hart onrustig tot het rust vindt in onze Schepper, maar is ook het hart van de Schepper telkens vol vreugde wanneer één van ons thuis komt bij Hem. Dat is reden voor groot feest… (Lukas 15:7)
Recente reacties